Εκπαιδευτικές Μεταρρυθμίσεις για την Καταπολέμηση
της Σχολικής και Κοινωνικής Αποτυχίας στην Ευρώπη

Η μελέτη εκθέτει και αναλύει τις πολιτικές και τα μέτρα καταπολέμησης της σχολικής αποτυχίας που εφαρμόστηκαν στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα">

 

Εκπαιδευτικές Μεταρρυθμίσεις για την Καταπολέμηση
της Σχολικής και Κοινωνικής Αποτυχίας στην Ευρώπη

Η μελέτη εκθέτει και αναλύει τις πολιτικές και τα μέτρα καταπολέμησης της σχολικής αποτυχίας που εφαρμόστηκαν στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, κατά την δεκαετία ‘85-’95. Ειδική έμφαση δίνεται στα μέτρα που υποστηρίζουν την μετάβαση των νέων που έχει αποτύχει, από το σχολείο στην αγορά εργασίας. Η παρούσα μελέτη, ακολουθεί τις κατευθυντήριες γραμμές καθώς και την δομή που προτάθηκε από το Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης και συμφωνήθηκε απ’ όλες τις χώρες που συμμετείχαν.

Η μελέτη αποτελείται από 8 κεφάλαια.

  • Το πρώτο Κεφάλαιο, ορίζει την σχολική αποτυχία και παρέχει τα σχετικά στατιστικά στοιχεία για την περίοδο 85-95.

  • Το δεύτερο Κεφάλαιο, περιγράφει την κατάσταση της αγοράς εργασίας καθώς και το δημογραφικό πλαίσιο της χώρας.

  • Το τρίτο Κεφάλαιο, παρουσιάζει τις βασικές εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις που έγιναν κατά την δεκαετία ‘85-’95 και που επηρέασαν την παραγωγή τόσο της σχολικής αποτυχίας όσο και τον κοινωνικό διάλογο σε σχέση με συγκεκριμένο θέμα ή παρεμφερή θέματα.

  • Το τέταρτο Κεφάλαιο, παρουσιάζει την πολιτική και τα μέτρα που εφαρμόστηκαν για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της σχολικής αποτυχίας.

  • Το πέμπτο Κεφάλαιο, περιγράφει τα συνοδευτικά μέτρα για την μετάβαση των νέων από την αποτυχία στην ενεργό ζωή.

  • Στο έκτο κεφάλαιο, περιγράφονται τα προγράμματα απασχόλησης ειδικά για νέους με σχολική αποτυχία.

  • Το έβδομο κεφάλαιο, είναι μια σύνθεση των προηγούμενων κεφαλαίων.

  • Στο όγδοο κεφάλαιο, περιέχονται συστάσεις και προτάσεις σχετικά με την βελτίωση της στρατηγικής του κράτους ενάντια στη σχολική αποτυχία.

Η σχολική αποτυχία είναι ένα παγκόσμιο εκπαιδευτικό φαινόμενο με διαχρονική διαδρομή που πηγάζει κυρίως από: τις κοινωνικές ανισότητες, την αλληλεπίδραση μεταξύ σχολικής κουλτούρας και οικογενειακής, και το σχολείο και τους συντελεστές του.

Η σχολική αποτυχία

Η σχολική αποτυχία δεν είναι γέννημα του εξεταστικού συστήματος, όπως σκόπιμα προβλήθηκε από συγκεκριμένες εφημερίδες και οι οποίες προφανώς αλλού στόχευαν. Αν συμφωνούσε υποθετικά κάποιος με αυτή την άποψη, θα μπορούσε να προτείνει με ερμηνευτική/διασταλτική διάθεση την κατάργηση των εξετάσεων για να εξαφανισθεί η σχολική αποτυχία! Έχει μάλιστα διατυπωθεί η άποψη ότι ουσιαστικά μορφωτικά εφόδια, που βεβαίως θα πιστοποιούνται με εξετάσεις, έχουν περισσότερη ανάγκη τα παιδιά των κοινωνικά «αδύναμων» στρωμάτων και όχι απλώς κάποιο τίτλο σπουδών, που ενδεχομένως είναι τυπικά αρκετός για τους γόνους των εύπορων οικογενειών. Υπάρχει μήπως κάποιο εξεταστικό σύστημα που θα μπορούσε να λειτουργήσει λυτρωτικά στο φαινόμενο της σχολικής αποτυχίας; Ποτέ η παιδαγωγική δεν μίλησε για μια τέτοια θεώρηση ούτε πρόκειται να το κάνει.

Η σχολική αποτυχία είναι ένα παγκόσμιο εκπαιδευτικό φαινόμενο με διαχρονική διαδρομή, που πηγάζει κυρίως από:

α) Τις κοινωνικές ανισότητες οι οποίες μεταμορφώνονται μέσα στους εκπαιδευτικούς θεσμούς σε σχολικές ανισότητες των μαθητών. Εδώ δεν εντάσσεται απλά και μόνο η ταξική θέση της κοινωνικής προέλευσης των νέων, όπως ισχυρίζονται με περισσή διάθεση ντετερμινισμού οι δογματικές θεωρίες της «αναπαραγωγής». Αν μάλιστα συνέβαινε να καθορίζει μονομερώς την εκπαιδευτική εξέλιξη του νέου η κοινωνική του αφετηρία, τότε θα αμφισβητείτο δομικά ο ίδιος ο πυρήνας συγκρότησης του σχολείου. Το σχολείο δεν αναπαράγει τις όποιες ανισότητες και... that's all. Μπορεί να τις επηρεάσει και να τις αμφισβητήσει και να τις αμβλύνει. Απλές έρευνες μπορούν να αποδείξουν αυτή τη δυναμική, όπως έκανε η Ε' ΕΛΜΕ Θεσσαλονίκης. Αν μάλιστα δεχόμασταν ότι το σχολείο δεν μπορεί να έχει δημοκρατικό περιεχόμενο, τότε ποιος είναι ο ρόλος όλων των εκπαιδευτικών παραγόντων;

β) Την αλληλεπίδραση μεταξύ της σχολικής κουλτούρας και της αντίστοιχης οικογενειακής. Εδώ αναφέρεται το «πολιτισμικό κεφάλαιο» της οικογένειας, που συγκροτείται από ένα πολυπαραγοντικό σύστημα (διπλώματα γονιών, οικογενειακή βιβλιοθήκη, «πολιτισμένες» πρακτικές, συνήθειες οικογενειακές, προσδοκίες κ.λπ.) (i). Εμπεριστατωμένη ανάλυση σ' αυτό το σημείο παρουσιάζεται από τον Ρ. Βourdieu και από τον J. Ρasseron στο έργο του «Les Ηeritiers». Δυστυχώς στη χώρα μας οι γονείς δεν έχουν αντιληφθεί τον κρίσιμο και καθοριστικό ρόλο τους στην ανάπτυξη μιας εκπαιδευτικής κουλτούρας μέσα στο θάλπος της οικογενειακής εστίας και εξαντλούν το καθήκον τους κυρίως στη φροντιστηριακή «αγωγή»! Ενώ οι Έλληνες γονείς ενδιαφέρονται εντυπωσιακά για τη μόρφωση των παιδιών τους, δεν κρατούν ούτε ένα «ανοιχτό βιβλίο». Δεν έχουν κατανοήσει τη δύναμη και το θάμβος της μαγικής παράστασης της αναγνωστικής τελετουργίας στα παιδικά βιώματα.

γ) Το σχολείο και τους συντελεστές του. Αν το κάθε σχολείο δεν αναπτύσσει συγκροτημένα και μεθοδικά μία παιδαγωγική άσκηση ουσιαστικοποίησης της μόρφωσης των νέων με στόχο την άμβλυνση των εξωγενών ανισοτήτων, τότε μένει απλώς παρατηρητής και αρκείται στη διαμόρφωση μιας αντίληψης του τύπου «υπεύθυνοι είναι οι άλλοι». Τα πράγματα έχουν αλλάξει και οι κρατούσες απόψεις ως προς την κοινωνιολογία της εκπαίδευσης (που γεννήθηκε ως κοινωνιολογία των ανισοτήτων) δεν είναι μια «κοινωνιολογία της ανισότητας των ευκαιριών, αλλά μια κοινωνιολογία συγκεκριμένων μορφών ανισότητας» (ii). Αυτό σημαίνει ότι το σχολείο και εμείς οι εκπαιδευτικοί έχουμε σημαντική παρέμβαση στην υπόθεση της άμβλυνσης των ανισοτήτων. Φυσικά δεν μπορούμε να ανατρέψουμε τις κοινωνικές ανισότητες. Αλλά ούτε πολύ περισσότερο μπορούμε να αρκεσθούμε στο «έξω από εμάς οι ευθύνες», γιατί ακριβώς αυτό θα υπονόμευε την παιδαγωγική και επαγγελματική μας φυσιογνωμία.

Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα ποτέ δεν ήταν αυστηρά επιλεκτικό όπως σε άλλες χώρες. Ιδιαίτερα τις τελευταίες δεκαετίες επιτεύχθηκε ο ποσοτικός εκδημοκρατισμός του με τη μαζικοποίηση της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Και δεν μπορούν οι όποιες εντάσεις στο σύστημα πρόσβασης προς τα ΑΕΙ και τα ΤΕΙ να αμφισβητήσουν αυτή τη δημοκρατική μορφωτική εξέλιξη. Για εμάς το εξεταστικό σύστημα πρέπει να είναι στην υπηρεσία της συνολικής αξιολόγησης που ανατροφοδοτεί τις διδακτικές στοχοθεσίες, δεν οριοθετείται στον όποιο πίνακα εισακτέων στα πανεπιστήμια και δεν μεταπίπτει σε μοναδικό (!) παράγοντα καταμερισμού των μαθητών μεταξύ Ε.Λ. και ΤΕΕ. Βασικό μας μέλημα πρέπει να είναι η επιμελής και σχεδιασμένη ενθάρρυνση των μαθητών να ολοκληρώνουν τη μόρφωση και να τους παρέχονται πολλές ευκαιρίες. Αλλά επ' αυτών θα επανέλθουμε.

i, ii «Το σχολείο και οι κοινωνιολογίες του» του Jean - Μannel de Queiroz

 Νίκου Τσούλια πρόεδρου της ΟΛΜΕ.

EΡΕΥΝΑ του Γιώργου Καββαδία